بیاختیاری ادرار در زنان بسیار شایعتر از مردان است و علت آن به عوامل مختلفی مانند بارداری و دوران قاعدگی مربوط میشود. این وضعیت به معنای نشت غیر ارادی ادرار بوده و در زمانهای در حالت استراحت رخ میدهد. دکتر فاطمه علیزاده، متخصص زنان و زایمان، یکی از پزشکان باتجربه در این حوزه است. در این مقاله به بررسی علل، انواع، روشهای تشخیص و درمان بیاختیاری ادرار در زنان خواهیم پرداخت
مشکل عدم کنترل ادرار
بیاختیاری ادرار چیست؟
بیاختیاری ادرار به عدم توانایی در کنترل خروج ادرار از مثانه گفته میشود. این اتفاق به صورت ناگهانی یا در اثر تحریکات خاص میتواند اتفاق بیفتد. این اختلال از درجات خفیف تا شدید متغیر است و ممکن است هنگام عطسه، سرفه یا انجام فعالیت فیزیکی رخ دهد. در برخی موارد این بیماری حتی بدون هیچ هشداری رخ دهد.
انواع بیاختیاری ادرار
- بیاختیاری عملکردی: فرد به دلیل مشکلات جسمی یا ذهنی، نمیتواند کنترل بر دفع ادرار خود داشته باشد
- بیاختیاری فشاری: هنگام فشار به شکم، مانند در زمان خنده یا عطسه، ادرار نشت میکند.
- بیاختیاری اضطراری: فرد در این موارد نیاز به دفع فوری ادرار دارد و قبل از رسیدن به سرویس بهداشتی ممکن است دچار نشت شود.
- سرریز ادرار: مثانه به طور کامل تخلیه نمیشود و باقیماندهی ادرار به مرور دفع میشود.
جهت مشاوره بیشتر با شماره زیر تماس حاصل فرمایید.
علائم بیاختیاری ادرار در زنان
شناسایی عوامل موثر در بیاختیاری ادرار به زنان کمک میکند تا اقدامات درمانی مؤثر سریعتر آغاز کنند. علائم این اختلال بسته به نوع بیاختیاری ممکن است متفاوت باشد، اما نشانههای عمومی آن در میان بسیاری از خانمها مشترک است.
نشت ناگهانی یا غیرارادی ادرار
یکی از رایجترین علائم، بیاختیاری ادرار دفع ادرار بدون کنترل ارادی است. این حالت در زمان خنده، سرفه، عطسه، دویدن یا حتی هنگام بلند کردن اجسام سنگین رخ دهد. در چنین شرایطی، عضلات کف لگن یا اسفنکتر ادراری ضعیف عمل میکنند.
بیشتر بدانید: اچ پی وی چیست؟ برسی عوامل و روش تشخیص
احساس فوریت شدید برای ادرار
برخی از زنان بهصورت ناگهانی و شدید احساس نیاز به دفع ادرار دارند و حتی ممکن است قبل از رسیدن به سرویس بهداشتی دچار نشت شوند. این حالت بیاختیاری از نوع اضطراری دیده میشود.
تکرر ادرار در روز یا شب
افزایش تعداد دفعات ادرار در طول روز که معمولا بیش از ۸ بار در روز یا در هنگام بیدار شدن دچار تکرر ادرار در شب و نیاز به رفتن به سرویس بهداشتی میشود. این نشانه ممکن است همراه با کاهش ظرفیت مثانه یا تحریکپذیری آن باشد.
سوزش یا درد دفع ادرار
در برخی موارد، بیاختیاری ادرار همراه با سوزش، درد یا بوی غیرعادی در ادرار است که میتواند نشانهای از عفونت مجاری ادراری باشد. در چنین شرایطی، مراجعه فوری به پزشک ضروری است.
علت بیاختیاری ادرار در زنان چیست؟
بسیاری از خانمها در دورهای از زندگی خود بیاختیاری ادرار را تجربه میکنند. از بارداری و زایمان گرفته تا یائسگی و تغییرات هورمونی، عوامل متعددی میتوانند عضلات کف لگن و سیستم ادراری را تحت تأثیر قرار دهند و منجر به نشت ناخواستهی ادرار شوند. در ادامه به مهمترین دلایل بروز این مشکل در خانمها میپردازیم.
بارداری و فشار جنین بر مثانه
در دوران بارداری، جنین به رشد کرده و فشار زیادی بر مثانه و عضلات کف لگن وارد میشود. این فشار، ظرفیت نگهداری ادرار را کاهش داده و گاهی منجر به نشت ناگهانی ادرار میشود. این عوارض معمولا در سه ماهه سوم بارداری اتفاق میافتد. همچنین، تغییرات هورمونی دوران بارداری نیز میتوانند عضلات نگهدارندهی مثانه را شلتر کنند.
زایمان طبیعی و آسیب عضلات لگن
زایمان طبیعی یکی از اصلیترین عوامل بیاختیاری ادرار در زنان است. در حین زایمان، عضلات و اعصاب کف لگن ممکن است کشیده، پارگی ایجاد شود. این مورد در زایمانهای سخت، طولانی یا با نوزاد درشت، احتمال آسیب بیشتر دارد. این آسیب باعث کاهش کنترل ارادی بر مثانه میشود.
زایمانهای مکرر یا چندقلویی
بیاختیاری ادرار به دلیل زایمانهای مکرر و پشت سر هم احتمال آسیب به بافتها و عضلات نگهدارندهی مثانه نیز افزایش میدهد. همچنین، بارداریهای چندقلویی فشار بیشتری بر ساختار لگن وارد میکند و ریسک بیاختیاری را بیشتر میسازد.یائسگی و کاهش هورمون استروژن
با ورود به دوران یائسگی، سطح هورمون استروژن در بدن زنان به شدت کاهش مییابد. این کاهش باعث نازک شدن و ضعیف شدن بافت مثانه، مجاری ادراری و عضلات کف لگن میشود. در نتیجه، احتمال نشت ادرار و کاهش توانایی کنترل آن بالا میرود.
بیشتر بدانید: علت خارش واژن بعد از لابیاپلاستی
افتادگی مثانه
افتادگی مثانه یا زمانی که مثانه از محل اصلی خود به داخل واژن فشرده میشود. این حالت معمولا به دلیل ضعف عضلات نگهدارندهی لگن ایجاد میشود و باعث نشت ادرار در هنگام راه رفتن، بلند شدن، خندیدن یا عطسه کردن میشود.
جراحیهای لگنی یا واژینال
برخی از جراحیها مانند هیسترکتومی یا عملهای مربوط به افتادگی اندامهای لگنی ممکن است به اعصاب یا عضلات کنترلکنندهی ادرار آسیب بزنند. این آسیبها گاهی باعث بیاختیاری دائمی یا موقت در برخی زنان میشوند.
اضافه وزن یا چاقی
افزایش وزن به خصوص در زمانی که فشار مدارم به مثانه فشار وارد میکند میتواند ساختار عضلات لگن را متخل کند و باعث بیاختیاری ادرار در هنگام فعالیتهای سادهی روزمر شود.
چه بیماریهایی باعث بیاختیاری ادرار میشوند؟
بیاختیاری ادرار همیشه ناشی از افزایش سن یا زایمان نیست، گاهی این مشکل زنگ خطری از وجود یک بیماری پنهان در بدن است. در این بخش، با مهمترین بیماریهایی که ممکن است زمینهساز این اختلال باشند آشنا میشویم.
- سکته مغزی و بیماریهای مغز و اعصاب
- آسیب نخاعی یا اماس
- عفونتهای ادراری مزمن
- تومور مثانه
- دیابت
روش تشخیص بیاختیاری ادرار
برای تشخیص دقیق علت بیاختیاری ادرار، پزشک ابتدا با بررسی کامل سابقه پزشکی، نوع علائم و معاینه فیزیکی شروع میکند. این مرحله کمک میکند تا سرنخهایی درباره علت این عارضه به دست آید. با توجه به شرایط بیمار، از آزمایشهای تکمیلی مانند آزمایش ادرار، سونوگرافی مثانه یا نوار مثانه استفاده میشود تا عملکرد مثانه و مجاری ادراری به صورت دقیقتری ارزیابی شود.
نتیجه گیری
بیاختیاری ادرار در زنان مشکلی شایع اما قابل درمان است. این عارضه ممکن است در اثر بارداری، زایمان، یائسگی، افتادگی مثانه یا بیماریهای زمینهای مانند دیابت و مشکلات عصبی ایجاد شود. توصیه میشود برای ارزیابی دقیقتر به دکتر فاطمه علیزاده، متخصص زنان و زایمان، با تجربهی بالا در زمینهی تشخیص و درمان بیاختیاری ادرار، میتواند به شما کمک کند تا دوباره کیفیت زندگیتان را به دست آورید.
سوالات متداول
چه زمانی باید برای بیاختیاری ادرار به پزشک مراجعه کرد؟
با علائمی مانند درد، سوزش یا احساس تخلیه ناقص مثانه همراه است، بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.
آیا بیاختیاری ادرار در زنان قابل درمان است؟
بله. با توجه به علت بیاختیاری، روشهای درمانی متعددی وجود دارد؛ از جمله تمرینات لگنی ، دارو، فیزیوتراپی، و در موارد شدید، جراحی قابل درمان است.
آیا بیاختیاری ادرار فقط در زنان مسن رخ میدهد؟
خیر. اگرچه سن بالا یک عامل مؤثر است، اما بیاختیاری ادرار میتواند در زنان جوان نیز به دلایلی مانند بارداری، زایمان یا حتی عفونتهای ادراری رخ دهد.
آیا بیاختیاری ادرار بعد از زایمان طبیعی دائمی است؟
معمولا خیر. در بسیاری از زنان، بیاختیاری پس از زایمان موقت است و با ورزشهای تقویتی یا درمانهای ساده برطرف میشود. اما در برخی موارد شدیدتر، ممکن است نیاز به درمانهای تخصصی باشد.