فیبروم رحم یکی از شایعترین تودههای غیر سرطانی خوشخیم در میان زنان در سنین باروری است که در دیواره رحم یا اطراف آن رشد میکند. این تودهها که به آنها میوم یا لیومیوم نیز گفته میشود، از بافت عضلانی و فیبری رحم تشکیل شدهاند و بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری، بدون علامت هستند. اگر چه بسیاری از فیبرومها نیاز به درمان خاصی ندارند، اما در مواردی که علائم آزار دهنده شوند یا اختلال در باروری ایجاد کنند، پیگیری و درمان پزشکی ضروری خواهد بود. در ادامه این مقاله، به بررسی کامل علل، علائم، روشهای تشخیص و درمان فیبروم رحم میپردازیم. دکتر فاطمه علیزاده، متخصص زنان و زایمان، یکی از پزشکان باتجربه در این حوزه است.
فیبروم رحم
فیبروم رحم نوعی تودهی خوشخیم و غیر سرطانی است که در دیواره رحم رشد میکند. این تودهها از سلولهای عضلانی صاف رحم و بافت فیبری تشکیل شدهاند و به صورت یک یا چند توده ظاهر میشود. اندازه آنها از بسیار کوچک تا بزرگ متغیر است. فیبرومها اغلب در زنان ۳۰ تا ۵۰ ساله دیده میشوند و از شایعترین تودههای رحمی به شمار میروند.
محل قرارگیری فیبرومها در رحم، اهمیت مهمی در نوع و شدت علائم آنها دارد. این تودهها به طور کلی به سه نوع تقسیم میشوند. فیبروم زیر مخاطی که در لایه داخلی رحم رشد میکند و با خونریزی شدید همراه است، فیبروم داخل دیوارهای که در عضله رحم قرار دارد و شایعترین نوع فیبروم محسوب میشود، و فیبروم زیر صفاقی که در سطح بیرونی رحم رشد کرده و به اندامهای اطراف فشار وارد میکند.
برخی زنان، سالها فیبروم داشته باشند بی آن که هیچ علامتی را تجربه کنند، اما در برخی موارد، این تودهها موجب درد لگنی، اختلال در قاعدگی یا حتی نازایی میشوند. به همین دلیل، تشخیص زود هنگام و پیگیری پزشکی اهمیت مهمی در پیشگیری از عوارض احتمالی دارد.
علل و عوامل موثر در بروز فیبروم رحم
علت دقیق بروز فیبروم رحم هنوز به طور کامل مشخص نیست، اما پزشکان معتقدند ترکیبی از عوامل ژنتیکی، هورمونی و محیطی در شکلگیری و رشد این تودههای خوشخیم نقش دارند. یکی از مهمترین عوامل موثر، هورمونهای زنانه مانند استروژن و پروژسترون است. این هورمونها به طور طبیعی در دوران باروری ترشح میشوند و موجب رشد بافت رحم میگردند. از همین رو، فیبرومها در زنان در سنین باروری دیده میشود و پس از یائسگی، اغلب کوچکتر شده یا کاملا از بین میروند.
سابقه خانوادگی در ابتلا به فیبروم تاثیر دارد. اگر مادر، خواهر یا بستگان نزدیک فردی به فیبروم مبتلا باشند، احتمال بروز این تودهها در او بیشتر خواهد بود. علاوه بر آن، چاقی، شروع زود هنگام قاعدگی، رژیم غذایی پرچرب و کمفیبر، استرس مزمن و حتی کمتحرکی، زمینه ساز رشد فیبروم هستند. برخی مطالعات ارتباطی بین مصرف زیاد گوشت قرمز و کاهش مصرف سبزیجات با افزایش خطر بروز فیبروم نشان دادهاند.
درباره بهترین جراح لابیاپلاستی بیشتر بخوانید.
علائم شایع فیبروم رحم
علائم فیبروم رحم بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری تودهها میتوانند بسیار متفاوت هستند. برخی زنان هیچ گونه علامتی احساس نمیکنند و فیبروم آنها به صورت اتفاقی در معاینات دورهای یا سونوگرافی تشخیص داده میشود. با این حال، در مواردی که فیبرومها بزرگتر هستند یا در محلهای حساستری رشد کردهاند، علائم آزار دهندهای ظاهر میشود. خونریزی شدید یا طولانی مدت در دوران قاعدگی یکی از شایعترین نشانهها است که منجر به کمخونی و ضعف میشود.
درد یا احساس فشار در ناحیه لگن یا شکم از دیگر علائم رایج است، به خصوص زمانی که فیبروم به اندامهای مجاور مثل مثانه یا روده فشار وارد میکند. این فشار، موجب تکرر ادرار، یبوست یا احساس دفع ناقص ادرار شود. همچنین، برخی زنان دچار درد در حین رابطه جنسی، کمر درد مزمن یا حتی اختلال در بارداری و نازایی میشوند. در صورتی که فیبروم بسیار بزرگ باشد، ظاهر شکم تغییر میکند. تشخیص دقیق و به موقع علائم، اهمیت مهمی در پیشگیری از عوارض جدیتر خواهد داشت.
درباره هیستروسکوپی بیشتر بخوانید.
روشهای تشخیص فیبروم رحم
تشخیص فیبروم رحم با معاینه فیزیکی و بررسی علائم آغاز میشود، اما برای اطمینان از وجود فیبروم و تعیین اندازه، محل و تعداد آنها، پزشک از روشهای تصویربرداری و آزمایشهای تکمیلی استفاده میکند. یکی از رایجترین روشها سونوگرافی شکمی یا واژینال است که به کمک امواج صوتی، تصویری دقیق از رحم و تودههای داخل آن ارائه میدهد. این روش، کمخطر و بدون درد است و اغلب به عنوان اولین قدم تشخیصی انجام میشود.
در مواردی که سونوگرافی به تنهایی کافی نباشد، از MRI رحم استفاده میشود. این روش تصویربرداری پیشرفتهتری است که اطلاعات دقیقتری درباره اندازه، محل و نوع فیبرومها در اختیار پزشک قرار میدهد، به خصوص زمانی که بیمار کاندید درمانهای جراحی یا غیر جراحی باشد.
علاوه بر این، پزشک برای بررسی داخل حفره رحم از هیستروسکوپی استفاده کند. در این روش، یک لوله باریک و مجهز به دوربین از طریق واژن وارد رحم میشود تا داخل آن به صورت مستقیم مشاهده شود. در موارد خاص، سونوگرافی سالین به کار میرود که شامل تزریق محلول نمکی به داخل رحم برای بررسی دقیقتر دیواره رحم با سونوگرافی است.
درباره درمان بیماری زنان بیشتر بخوانید.
فیبروم رحم و تاثیر آن بر بارداری
فیبروم رحم تاثیرات مختلفی بر بارداری داشته باشد. این تاثیرات بسته به اندازه، تعداد و محل قرارگیری فیبرومها در رحم متفاوت است. بسیاری از زنان مبتلا به فیبروم بدون مشکل خاصی باردار میشوند و بارداری سالمی را پشت سر میگذارند. اما در برخی موارد، فیبرومها مانع لانه گزینی جنین شوند یا فضای کافی برای رشد مناسب جنین فراهم نکنند.
یکی از مشکلات شایع، سقط مکرر یا زایمان زودرس است که در اثر اختلال در شکل رحم یا کاهش خون رسانی به جفت رخ میدهد. همچنین فیبرومهایی که در نزدیکی دهانه رحم یا درون حفره رحم رشد کردهاند، مانع عبور اسپرم یا قرارگیری مناسب جنین میشوند. در برخی موارد فیبرومها باعث دردهای شدید در دوران بارداری یا افزایش احتمال زایمان با سزارین میشوند.
اگرچه همه فیبرومها نیاز به درمان قبل از بارداری ندارند، اما بررسی وضعیت آنها پیش از اقدام به بارداری اهمیت زیادی دارد. پزشک با توجه به شرایط فرد، ممکن است تصمیم بگیرد فیبروم را تحت نظر بگیرد یا پیش از بارداری با روشهای جراحی یا دارویی آن را درمان کند. پیگیری منظم در دوران بارداری برای زنان مبتلا به فیبروم نیز توصیه میشود تا از بروز عوارض احتمالی جلوگیری شود.
راههای درمان فیبروم رحم
راههای درمان فیبروم رحم بستگی به اندازه، تعداد، محل قرارگیری فیبرومها و شدت علائم بیمار دارد و از روشهای کمخطر تا جراحی متفاوت باشد. در مواردی که فیبروم کوچک بوده و علائم کمی ایجاد میکند، پزشک تنها به نظارت و پیگیری منظم بسنده کند. اما اگر فیبروم باعث خونریزی شدید، درد یا مشکلات باروری شود، درمانهای دارویی مانند استفاده از داروهای هورمونی، داروهای کاهنده استروژن یا داروهای ضد التهابی تجویز میشود که به کاهش اندازه فیبروم و کنترل علائم کمک میکنند.
در صورت عدم پاسخ به درمان دارویی یا فیبرومهای بزرگ، روشهای جراحی مطرح میشوند که شامل میومکتومی، برداشتن فیبروم بدون خارج کردن رحم و هیسترکتومی، برداشتن کامل رحم است. همچنین تکنیکهای کمخطر مانند امبولیزاسیون شریان رحم که با مسدود کردن رگهای تغذیه کننده فیبروم باعث کوچک شدن آن میشود، گزینه مناسبی برای برخی بیماران است. انتخاب روش درمانی مناسب باید توسط پزشک متخصص و بر اساس شرایط فردی بیمار انجام شود تا بهترین نتیجه حاصل گردد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
زمان مراجعه به پزشک برای بررسی فیبروم رحم زمانی است که علائمی مانند خونریزیهای شدید و غیر طبیعی قاعدگی، درد یا فشار مداوم در ناحیه شکم و لگن، احساس پری یا تورم شکم، تکرر یا دشواری در ادرار کردن، درد هنگام رابطه جنسی، یا مشکلات باروری بروز کند. همچنین اگر خونریزیهای قاعدگی به قدری شدید باشد که باعث کمخونی، ضعف یا خستگی شود، حتما باید تحت نظر پزشک قرار گرفت. حتی در صورت نداشتن علائم، اگر سابقه خانوادگی فیبروم یا ریسک فاکتورهای مرتبط وجود دارد، انجام معاینات دورهای و سونوگرافی برای تشخیص زود هنگام بسیار مهم است. مراجعه به موقع به پزشک به تشخیص به موقع، پیشگیری از عوارض جدی و انتخاب روش درمانی مناسب کمک کند.
سخن آخر
فیبروم رحم یکی از شایعترین مشکلات زنان در سنین باروری است که تاثیر زیادی بر کیفیت زندگی و سلامت جنسی و باروری داشته باشد. هرچند بسیاری از زنان بدون علائم خاصی زندگی میکنند، آگاهی از علائم، عوامل خطر و روشهای تشخیص میتواند به پیشگیری و مدیریت بهتر این بیماری کمک کند. با مراجعه به موقع به پزشک و دریافت درمانهای مناسب، میتوان از بروز عوارض جدی جلوگیری کرد و زندگی سالمتری را تجربه نمود. در نهایت، مراقبتهای منظم و پیگیری وضعیت سلامت رحم اهمیت زیادی در حفظ سلامتی زنان دارد.